Türkiye’de Kültür Politikası: Sanat Destekleniyor mu, Dizayn mı Ediliyor?

Kamu destekleri, fon mekanizmaları ve festivaller üzerinden şekillenen Türkiye’nin kültür politikası, sanatı özgürleştiren bir araç mı yoksa görünmez bir yönlendirme mekanizması mı?

Giriş: Destek mi, Denetim mi?

Türkiye’de kültür ve sanat alanı uzun süredir “destek” kavramı etrafında tartışılıyor. Devletin sanata müdahalesi çoğu zaman teşvik başlığı altında sunulsa da, bu desteklerin hangi ölçütlerle, kimlere ve hangi sınırlar içinde verildiği meselesi sanat çevrelerinde ciddi soru işaretleri yaratıyor.

Asıl mesele şu noktada düğümleniyor:
Sanat desteklenirken gerçekten özgür mü kalıyor, yoksa destek mekanizması bir tür filtreye mi dönüşüyor?

Kültür ve Turizm Bakanlığı Destekleri Nasıl İşliyor?

Kültür ve Turizm Bakanlığı; sinema, tiyatro, müzik ve edebiyat alanlarında çeşitli fon ve teşvik programları yürütüyor. Kağıt üzerinde bu mekanizmalar, üretimi artırmayı ve sanatçıları ayakta tutmayı hedefliyor.

Ancak pratikte:

• Destek alan projelerin tematik benzerlikleri

• Eleştirel içeriğe sahip üretimlerin sistem dışı kalması

• Fon süreçlerindeki şeffaflık sorunları

desteklerin kültürel çeşitlilik mi yoksa tek tipleşme mi ürettiği sorusunu gündeme getiriyor.

Festival ve Etkinlikler: Kültürün Vitrini mi, Kontrol Alanı mı?

Devlet destekli festivaller ve etkinlikler, kültür politikasının en görünür yüzü. Ancak bu alan aynı zamanda en tartışmalı başlıklardan biri.

Son yıllarda:

• Festival iptalleri

• Programdan çıkarılan sanatçılar

• “Uygunluk” kriterleri

kültür-sanat alanında örtük bir sansür mekanizması tartışmasını büyüttü.

Bu noktada sorun sadece yasaklar değil; otokontrolün normalleşmesi. Sanatçılar, destek ve görünürlük kaygısıyla kendi sınırlarını baştan çizmek zorunda kalabiliyor.

Sansür Tartışması: Açık Yasak mı, Dolaylı Baskı mı?

Türkiye’de kültür alanındaki sansür, çoğu zaman doğrudan yasaklarla değil;

• fon verilmemesi,

• salon tahsis edilmemesi,

• etkinlik izinlerinin geciktirilmesi

gibi dolaylı yöntemlerle işliyor.

Bu durum, “sansür yok” söylemi ile sanatçıların yaşadığı pratik gerçeklik arasındaki uçurumu derinleştiriyor.

Sanat Kime Ait?

Kültür politikası tartışmalarının temelinde daha büyük bir soru var:
Sanat kamunun mu, devletin mi, sanatçının mı?

Devletin sanata kaynak ayırması meşru ve gerekli. Ancak bu kaynak, sanatı biçimlendiren değil, çoğaltan bir araç olmak zorunda. Aksi halde kültür politikası, sanatı besleyen değil, onu belirleyen bir güce dönüşür.

Sonuç: Destek Var, Peki Özgürlük?

Türkiye’de sanat tamamen desteksiz değil. Asıl mesele, bu desteğin hangi bedellerle sunulduğu.

Kültür politikası:

• sanatı koruyan bir zemin mi oluşturacak,

• yoksa sınırlarını baştan çizen bir çerçeve mi olacak?

Bu sorunun yanıtı, yalnızca sanatçıların değil, toplumun kültürle kurduğu ilişkinin geleceğini de belirleyecek.